Các giải marathon và chạy bộ cộng đồng với hàng nghìn người tham gia đang trở thành cú hích du lịch cho nhiều địa phương. Những sự kiện thể thao lớn này không chỉ thúc đẩy phong trào rèn luyện sức khỏe, mà còn kéo theo sự phát triển dịch vụ du lịch, lưu trú và hạ tầng tại nơi diễn ra. Hàng ngàn vận động viên và cổ động viên đổ về một thành phố đồng nghĩa với khách sạn kín phòng, nhà hàng đông khách và tăng trưởng doanh thu đáng kể cho cộng đồng địa phương. Đây cũng là dịp quảng bá hình ảnh điểm đến, khi đường chạy thường được thiết kế qua những thắng cảnh và di sản văn hóa, tạo trải nghiệm độc đáo kết hợp giữa thể thao và khám phá văn hóa cho du khách.

Đặc biệt sau năm 2022, khi du lịch phục hồi hậu COVID-19, các giải marathon quốc tế đã quay trở lại mạnh mẽ, trở thành mô hình du lịch thể thao được nhiều nơi chú trọng. Dưới đây là phân tích cụ thể về lợi ích và số liệu từ các sự kiện marathon tiêu biểu ở Lâm Đồng (Việt Nam) và một số nước Đông Nam Á (Thái Lan, Malaysia, Philippines) từ năm 2022 tới nay.

 Hàng ngàn vận động viên xuất phát chặng 75km trong đêm tại giải Lâm Đồng Trail 2023 – một sự kiện chạy địa hình thu hút 2.500 người từ 27 quốc gia tham dự. Đường chạy băng qua rừng thông và cảnh quan thiên nhiên Đà Lạt, tạo trải nghiệm du lịch “về với thiên nhiên” cho vận động viên.

Đà Lạt – Lâm Đồng nổi tiếng là điểm đến du lịch cao nguyên, nay còn được biết đến qua các giải chạy địa hình quy mô lớn. Trong năm 2023, tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức liên tiếp nhiều sự kiện chạy bộ, mỗi giải thu hút hàng ngàn vận động viên tham gia. Tiêu biểu có:

Dalat Ultra Trail 2023 (tháng 3/2023): Quy tụ tới 7.000 vận động viên, trong đó khoảng 300 VĐV quốc tế. Đây là giải siêu marathon quốc tế đầu tiên ở Nam và Trung Bộ Việt Nam, với các cự ly 85km, 55km, 25km, 15km, 5km. Đường chạy đưa VĐV băng qua những thắng cảnh nổi tiếng của “thành phố hoa” Đà Lạt như Thung lũng Tình Yêu, núi Langbiang, đồi thông, thác nước… ở độ cao trên 2.000m, mang đến thử thách khắc nghiệt nhưng cũng quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên địa phương. Sự kiện do Sở Văn hóa-Thể thao-Du lịch Lâm Đồng phối hợp tổ chức nhằm kích cầu du lịch thể thao.

  • Lâm Đồng Trail 2023 (tháng 11/2023): Giải chạy chính thức của tỉnh chào mừng 130 năm hình thành Đà Lạt, với thông điệp “Về với thiên nhiên”. Sự kiện năm thứ 2 này thu hút hơn 2.500 vận động viên đến từ 27 quốc gia/vùng lãnh thổ. Tất cả các cự ly (5km đến 75km) đều xuất phát và về đích tại Thung lũng Tình Yêu – một điểm du lịch nổi tiếng, và cung đường chạy hoàn toàn trong rừng, xuyên qua Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà và vùng rừng thông nguyên sơ cạnh núi Langbiang. Việc lồng ghép đường chạy với các thắng cảnh giúp vận động viên khám phá cảnh đẹp và văn hóa bản địa trong hành trình thi đấu.
  • Dalat Music Night Run 2023 (tháng 6/2023): Đây là sự kiện chạy bộ kết hợp lễ hội âm nhạc ban đêm, lần đầu tiên tổ chức tại Đà Lạt. Khoảng 6.000 người tham gia chạy các cự ly 5km, 10km, 21km quanh hồ Xuân Hương (trung tâm thành phố) và thưởng thức đại nhạc hội sôi động ngay tại quảng trường bên hồ. Sự kiện độc đáo này cho thấy cách kết hợp du lịch, thể thao với văn hóa âm nhạc, mang lại trải nghiệm mới mẻ cho du khách. Ban tổ chức nhấn mạnh đây là hoạt động “thể thao du lịch” dành cho những người muốn tận hưởng âm nhạc theo cách mới mẻ khi kết hợp cùng chạy bộ. Song song đường chạy, còn có khu Expo sôi động với hơn 25 gian hàng, và chương trình ca nhạc ngoài trời miễn phí phục vụ cả vận động viên lẫn người dân địa phương.
  • LAAN Ultra Trail 2023 (tháng 12/2023): Giải chạy địa hình tại huyện Lạc Dương với cự ly siêu marathon 100km được khôi phục sau 3 năm gián đoạn. Sự kiện có sự hợp tác giám sát an toàn bởi đối tác Thái Lan, cho thấy tính chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế của mô hình du lịch thể thao tại Lâm Đồng.

Thái Lan là một trong những nước đi đầu khu vực về phát triển du lịch thể thao thông qua các giải chạy quốc tế. Chính quyền và Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT) tích cực hợp tác tổ chức những giải marathon quy mô lớn, biến chúng thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Ví dụ tiêu biểu là Amazing Thailand Marathon Bangkok – giải marathon thường niên hàng đầu tại thủ đô Bangkok.

  • Amazing Thailand Marathon Bangkok 2022-2023: Diễn ra cuối năm 2022 (20/11/2022) với sự tham gia của khoảng 25.000 vận động viên ở các cự ly marathon, bán marathon, 10km và chạy gia đình. Sự kiện này do TAT phối hợp tổ chức, xuất phát từ sân vận động Rajamangala và chạy qua loạt địa danh nổi tiếng của Bangkok như Tượng đài Chiến Thắng, cầu Rama VIII, tòa nhà Quốc hội cũ, chùa Cẩm Thạch… Việc lựa chọn lộ trình chạy qua các di sản văn hóa và biểu tượng đô thị giúp vận động viên vừa thi đấu vừa chiêm ngưỡng vẻ đẹp Bangkok, đúng với tinh thần “chạy bộ kết hợp tham quan”. Chính quyền Bangkok đánh giá cao hiệu quả quảng bá du lịch của giải chạy này và đã bàn kế hoạch cùng TAT nâng tầm giải trong các năm tiếp theo nhằm thúc đẩy kinh tế du lịch thể thao .

 Lễ khai mạc giải Amazing Thailand Marathon tại Sân vận động Rajamangala (Bangkok) với sự tham gia của đông đảo quan chức và nhà tài trợ. Sự kiện chạy qua nhiều thắng cảnh thủ đô, thu hút khoảng 25.000 người tham dự, trở thành điểm nhấn quảng bá du lịch Bangkok .

Hiệu ứng du lịch: Các giải marathon ở Thái Lan thu hút đông đảo vận động viên quốc tế, đóng góp tích cực cho ngành du lịch sau dịch. Năm 2023, Thái Lan đã đón hơn 11 triệu khách quốc tế trong 6 tháng đầu năm, và sự trở lại của các sự kiện như marathon góp phần tăng công suất phòng khách sạn trung bình toàn quốc lên gần 70% (tiệm cận mức trước dịch). Đối với riêng giải Amazing Thailand Marathon, sự tham gia của nhiều VĐV nước ngoài (bao gồm cả các vận động viên tên tuổi như Eliud Kipchoge được mời làm đại sứ) đã thu hút sự chú ý trên truyền thông quốc tế. Nhiều vận động viên kết hợp “runcation” – du lịch kết hợp thi chạy – tại Bangkok, tận hưởng dịch vụ mua sắm, ẩm thực sau khi chinh phục đường đua. Thành công của Bangkok Marathon cũng tạo động lực cho các địa phương khác: ví dụ Chiang Mai Marathon, Phuket Laguna Marathon… cũng được quảng bá như sự kiện du lịch, thu hút hàng nghìn runner đến khám phá các điểm đến nổi tiếng (miền núi Chiang Mai, bãi biển Phuket) thông qua thể thao.

Malaysia ghi dấu ấn mạnh mẽ trên bản đồ marathon khu vực với sự kiện lớn như Kuala Lumpur Standard Chartered Marathon (KLSCM) – giải marathon thường niên uy tín thu hút đông đảo VĐV quốc tế. Nước này xem đây là cơ hội vàng để lôi kéo “running tourists” (du khách chạy bộ) kết hợp tham quan.

  • Kuala Lumpur Marathon: Phiên bản gần đây cho thấy sự tăng trưởng vượt bậc về du khách chạy bộ. Năm 2023, KLSCM chào đón khoảng 40.000 người tham gia trong hai ngày sự kiện cuối tháng 9. Sang năm 2024, giải đạt kỷ lục với 42.000 vận động viên đăng ký, trong đó có hơn 2.500 “running tourists” đến từ 45 quốc gia – tăng 72% so với năm trước. Thông thường mỗi năm có khoảng 1.500–1.700 runner quốc tế dự giải, nhưng 2024 chứng kiến làn sóng VĐV nước ngoài đổ về đông nhất từ trước tới nay. Đặc biệt, đoàn VĐV từ Indonesia chiếm số lượng lớn (hơn 1.200 người, gấp đôi năm 2023). Sự gia tăng này được lý giải bởi phong trào chạy bộ bùng nổ ở các nước láng giềng và việc Kuala Lumpur được xem là điểm đến “rẻ, gần, tiện” cho dân chạy Indonesia sang du lịch kết hợp thi đấu. Nhiều VĐV gọi chuyến đi tham gia KLSCM là một “runcation” – du lịch nghỉ dưỡng kết hợp chạy bộ, khi họ tranh thủ thăm thú thủ đô Malaysia nhờ chi phí hợp lý và đường bay thuận tiện.
 
  • Tác động kinh tế – du lịch: Mỗi mùa marathon, khách sạn Kuala Lumpur kín khách nước ngoài, các nhà hàng, trung tâm mua sắm cũng hưởng lợi khi hàng chục ngàn du khách đổ về thủ đô. Ban tổ chức KLSCM cho biết lượng du khách chạy bộ đông đảo mang lại nguồn thu đáng kể cho thành phố và đất nước. Sự kiện này đã trở thành thương hiệu du lịch thể thao của Malaysia, góp phần nâng tầm hình ảnh Kuala Lumpur như một đô thị năng động, thân thiện với cộng đồng yêu thể thao. Không chỉ Kuala Lumpur, các thành phố khác như Penang (với giải Penang Bridge Marathon), Sabah (Borneo Marathon)… cũng tổ chức marathon quốc tế, thu hút hàng nghìn người và quảng bá điểm đến. Chẳng hạn, Penang Bridge International Marathon thường niên thu hút khoảng 26.000 người (trước dịch), biến cây cầu nổi tiếng và ẩm thực Penang thành trải nghiệm khó quên cho vận động viên. Những sự kiện này tạo hiệu ứng lan tỏa, du khách có thêm lý do để đến Malaysia ngoài những tour thông thường.

Tại Philippines, chính phủ đang chủ trương phát triển sports tourism – du lịch thể thao, với sự hậu thuẫn tích cực từ Bộ Du lịch (DOT). Marathon và các giải chạy lớn được xem là nền tảng để quảng bá văn hóa và điểm đến của quốc gia nghìn đảo này.

  • Manila Marathon 2024: Sự kiện mới đây là Samsung Galaxy Watch Manila Marathon 2024 (tổ chức tháng 10/2024 tại Manila và Pasay) đã cho thấy tầm ảnh hưởng lớn. Bộ Du lịch Philippines trực tiếp tham gia giải, cùng chạy với khoảng 7.500 vận động viên trong nước và quốc tế. Đường chạy được thiết kế đi qua loạt địa điểm mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của thủ đô: khu phố Tàu Binondo, cầu Jones, cột mốc “Km 0” ở công viên Luneta, và đặc biệt là thành cổ Intramuros – di sản từ thời thuộc địa Tây Ban Nha. Việc các vận động viên được chạy xuyên khu phố cổ Intramuros và những biểu tượng du lịch đã biến marathon Manila thành trải nghiệm hòa quyện giữa thể thao và văn hóa. Đích đến tại quần thể SM Mall of Asia sầm uất cũng cho thấy sự gắn kết sự kiện thể thao với trung tâm thương mại, kích thích chi tiêu mua sắm.
  • Hiệu quả du lịch – văn hóa: Marathon Manila 2024 đồng thời là dịp vinh danh Manila được trao giải “Điểm đến Thành phố Hàng đầu Thế giới 2024” và Intramuros là “Điểm tham quan hàng đầu châu Á” tại World Travel Awards. Theo ông Rio dela Cruz (nhà sáng lập RunRio, đơn vị tổ chức), sự kiện đã có tác động kinh tế rõ rệt: toàn bộ khách sạn trong khu vực đều kín chỗ, nhà hàng luôn chật kín khách trong thời gian diễn ra giải. Điều này minh chứng cho sức hút du lịch của sự kiện – mang lại nguồn thu ngay lập tức cho địa phương. Bộ Du lịch Philippines đánh giá cao hiệu quả này, coi Marathon Manila là hình mẫu để thúc đẩy sports tourism. DOT đã thành lập hẳn Văn phòng chuyên trách Du lịch Thể thao và cử nhân viên tham gia chạy nhằm thể hiện cam kết phát triển lĩnh vực này. Sau Marathon Manila, hàng loạt sự kiện khác đang được lên kế hoạch: Women’s Run, Cebu Half Marathon, Trilogy Run Asia… trải dài trên các điểm đến du lịch nổi tiếng, trước khi quay lại Manila cho vòng chung kết. Chiến lược này nhằm tạo ra chuỗi sự kiện thể thao gắn với các địa danh du lịch khắp Philippines, từ đó phân bổ dòng khách và giới thiệu vẻ đẹp đa dạng của đất nước.

Kết hợp lễ hội văn hóa: Bên cạnh yếu tố lịch sử trên đường chạy, Philippines cũng nổi tiếng với việc lồng ghép lễ hội vào các giải thể thao. Ví dụ, nhiều giải chạy địa phương tổ chức trùng dịp lễ hội truyền thống, vận động viên sau khi chạy có thể tham dự các lễ diễu hành, carnaval đầy màu sắc. Chiến lược “chạy để khám phá văn hóa”này giúp du khách có trải nghiệm trọn vẹn hơn, kéo dài thời gian lưu trú. Trong khu vực, Philippines đang nổi lên như một điểm đến mới mẻ cho du khách thể thao, bổ sung vào danh sách vốn có những sự kiện tầm cỡ như Ironman 70.3 tại Cebu (giải ba môn phối hợp thu hút hàng ngàn người nước ngoài mỗi năm).

Nhìn chung, các sự kiện marathon và chạy bộ quy mô lớn đã chứng minh lợi thế đa chiều: vừa thúc đẩy phong trào rèn luyện sức khỏe cộng đồng, vừa là đòn bẩy phát triển du lịch và quảng bá văn hóa hiệu quả. Từ Đà Lạt mờ sương cho đến Bangkok hoa lệ, Kuala Lumpur sôi động hay Manila giàu bản sắc, những bước chạy của vận động viên đang kết nối các vùng đất, mang du khách đến gần với địa phương hơn bao giờ hết.

Những số liệu gần đây cho thấy xu hướng này sẽ còn phát triển mạnh sau 2022: lượng khách du lịch thể thao tăng vọt, công suất phòng nghỉ đạt đỉnh trong các dịp diễn ra giải, doanh thu dịch vụ địa phương tăng hàng chục phần trăm so với ngày thường. Không chỉ lợi ích kinh tế, các sự kiện này còn tạo cơ hội để cơ sở hạ tầng được nâng cấp (đường sá, sân vận động, an ninh, y tế sự kiện…), để người dân địa phương có dịp giao lưu văn hóa với bạn bè quốc tế, và để bản sắc văn hóa được giới thiệu rộng rãi thông qua các hoạt động bên lề.

Để khai thác tối đa tiềm năng, việc kết hợp du lịch và văn hóa trong sự kiện marathon cần được quy hoạch và đầu tư đồng bộ. Sự thành công ở Lâm Đồng, Thái Lan, Malaysia, Philippines là những minh chứng sinh động. Các địa phương khác trong khu vực Đông Nam Á có thể học hỏi mô hình này – biến mỗi bước chạy không chỉ là hành trình chinh phục bản thân, mà còn là hành trình khám phá những vùng đất mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của cộng đồng sở tại.